GAURAVN: ओभरसियरलाई लाइसेन्स: अब पद, योग्यता र पेशागत सीमाबारे बहस गर्ने समय

नेपालमा ओभरसियर अर्थात् Diploma-level engineering professionals लाई पनि लाइसेन्सको दायरामा ल्याउने बहस अब केवल सामाजिक सञ्जालको चर्चा मात्र रहेन। डिप्लोमा इन्जिनियरिङ परिषद् विधेयक, २०८३ प्रतिनिधिसभामा दर्ता भएपछि यो विषय औपचारिक नीतिगत बहसको चरणमा प्रवेश गरेको छ।

यही कारणले अब एउटा अर्को महत्वपूर्ण प्रश्न पनि उठाउन आवश्यक छ—

“यदि ओभरसियरको आफ्नै लाइसेन्स, आफ्नै professional identity, आफ्नै competency र आफ्नै scope of practice हुने हो भने, ओभरसियर पदको vacancy मा Engineer वा त्यसभन्दा माथिल्लो qualification भएका व्यक्तिको eligibility कसरी निर्धारण गर्ने?”

१. लाइसेन्स भनेको केवल एउटा प्रमाणपत्र होइन

कुनै पेशामा लाइसेन्सको उद्देश्य केवल certificate दिने होइन। यसको मुख्य उद्देश्य सम्बन्धित व्यक्तिसँग सो पेशा सञ्चालन गर्न आवश्यक न्यूनतम ज्ञान, सीप, competency र professional accountability छ कि छैन भन्ने सुनिश्चित गर्नु हो।

त्यसैले यदि ओभरसियर पेशाका लागि पनि licensing system स्थापित हुन्छ भने ओभरसियरलाई केवल एउटा academic qualification का रूपमा होइन, regulated technical profession का रूपमा हेर्ने आधार बलियो हुन्छ।

२. एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न: Engineer भएर Overseer पदमा किन?

नेपालमा अहिले Civil Engineering मा Bachelor गरेका र Nepal Engineering Council मा registered भएका व्यक्तिहरू पनि विभिन्न ठाउँमा Overseer-level position मा कार्यरत रहेको देखिन्छ।

यहाँ प्रश्न Engineer ले site supervision गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने मात्र होइन।

प्रश्न यो हो — कुनै पदका लागि तोकिएको qualification र व्यक्तिको qualification बीचको सम्बन्ध कस्तो हुनुपर्छ?

यदि कुनै पदको prescribed qualification स्पष्ट रूपमा ३ वर्षे Diploma in Civil Engineering हो भने, Bachelor, Master वा PhD लाई केवल “माथिल्लो qualification” भएकै कारण त्यस पदको समान qualification मान्ने कि नमान्ने?

यही विषयमा अब स्पष्ट policy र recruitment framework आवश्यक छ।

३. “माथिल्लो डिग्री छ, त्यसैले सबै पदमा योग्य” — पुनर्विचार आवश्यक

हाम्रो समाजमा एउटा सामान्य धारणा छ—

Diploma भन्दा Bachelor ठूलो।
Bachelor भन्दा Master ठूलो।
Master भन्दा PhD ठूलो।

यो academic hierarchy हो।

तर professional structure सधैं यही academic hierarchy अनुसार चल्दैन।

कुनै कामका लागि आवश्यक competency अर्को कामका लागि आवश्यक competency भन्दा फरक हुन सक्छ।

४. Construction Site ले हामीलाई अर्को वास्तविकता देखाउँछ

कागजमा qualification हेर्दा Engineer माथि र Overseer तल देखिन सक्छ।

तर construction site मा गएर हेर्दा धेरै वर्षको field experience भएको एउटा Overseer ले reinforcement, shuttering, masonry, level, measurement, material handling, labour coordination र day-to-day execution अत्यन्त प्रभावकारी रूपमा manage गरिरहेको देख्न सकिन्छ।

अर्कोतर्फ, नयाँ graduate Engineer सँग theoretical knowledge धेरै भए पनि practical site exposure कम हुन सक्छ।

Academic qualification र field competency एउटै कुरा होइन।

यसको अर्थ Engineer कमजोर र Overseer राम्रो भन्ने होइन। यसको अर्थ दुवैको competency र professional role फरक हुन सक्छ भन्ने हो।

५. Engineer र Overseer: प्रतिस्पर्धी होइन, complementary professionals

Professional Role	मुख्य Focus
Engineer	Engineering design, analysis, technical decisions, specifications, higher-level technical responsibility तथा engineering judgement।
Overseer / Diploma Professional	Site supervision, measurement, drawing implementation, field coordination, workmanship monitoring तथा prescribed technical duties।
Technician / Skilled Workforce	Practical technical execution, trade skills तथा construction workmanship।

त्यसैले प्रश्न “को ठूलो?” भन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न हो—

कसको जिम्मेवारी के हो?

६. Engineer ले Overseer को काम गर्न सक्छ कि सक्दैन?

Engineer ले site supervision गर्न सक्छ। Engineer ले measurement गर्न सक्छ। Engineer ले reinforcement checking गर्न सक्छ। Engineer ले labour coordination गर्न सक्छ।

तर प्रश्न केवल “गर्न सक्छ कि सक्दैन?” भन्ने होइन।

प्रश्न हो—

“कुन पदका लागि कुन qualification र professional pathway तोकिएको छ?”

यदि राज्यले कुनै पदलाई Diploma-level occupational role का रूपमा परिभाषित गर्छ भने त्यस पदमा qualification equivalence को नियम पनि स्पष्ट हुनुपर्छ।

७. Overqualification पनि organisation design को विषय हो

हामी सामान्यतया “overqualified हुनु राम्रो कुरा हो” भन्छौँ। तर professional organisation मा सधैं त्यस्तो नहुन सक्छ।

✓ Role overlap हुन सक्छ।
✓ Responsibility अस्पष्ट हुन सक्छ।
✓ Reporting hierarchy मा समस्या आउन सक्छ।
✓ Promotion structure प्रभावित हुन सक्छ।
✓ Technical manpower planning कमजोर हुन सक्छ।

त्यसैले principle हुनुपर्छ—

RIGHT QUALIFICATION FOR THE RIGHT ROLE.

८. विश्वका practice बाट के सिक्न सकिन्छ?

Engineering profession विश्वका धेरै देशमा एउटै professional category मा सीमित छैन।

विभिन्न देशमा Professional Engineer, Engineering Technologist, Engineering Associate र Engineering Technician जस्ता छुट्टाछुट्टै professional categories विकसित भएका छन्।

उदाहरणका लागि Australia मा engineering professionals का विभिन्न occupational categories का लागि फरक qualification र competency frameworks छन्।

United Kingdom मा पनि Engineering Technician (EngTech) को छुट्टै professional registration system छ।

Technician वा Associate हुनु “Engineer बन्न नसकेको व्यक्ति” भनेर मात्र बुझिने होइन। यो छुट्टै competency-based professional identity हुन सक्छ।

नेपालमा पनि Overseer/Diploma-level professionals लाई सम्मानित, regulated र competency-based technical profession का रूपमा विकास गर्ने अवसर यही बहसले दिएको छ।

९. Overseer को लाइसेन्स किन महत्वपूर्ण हुन सक्छ?

Professional Licensing का सम्भावित फाइदा

01. Professional Identity
Overseer लाई स्पष्ट professional identity प्राप्त हुन्छ।

02. Minimum Competency
न्यूनतम technical competency सुनिश्चित गर्न सकिन्छ।

03. Accountability
Professional misconduct तथा negligence सम्बन्धी accountability स्पष्ट गर्न सकिन्छ।

04. Role Clarity
Engineer, Overseer, Technician र Skilled Workforce बीचको जिम्मेवारी स्पष्ट बनाउन सकिन्छ।

05. Value of Diploma Education
तीन वर्षे Diploma education ले छुट्टै professional value र career identity पाउन सक्छ।

१०. तर एउटा महत्वपूर्ण कुरा — विधेयक र कानून एउटै कुरा होइन

महत्वपूर्ण:

“अब Engineer ले Overseer vacancy मा apply गर्न पाउँदैन” भन्ने कुरा अहिले नै कानुनी निष्कर्षका रूपमा भन्न मिल्दैन। विधेयक संसद्मा दर्ता हुनु र कानून लागू हुनु फरक प्रक्रिया हो। अन्तिम व्यवस्था पारित हुने कानून, नियमावली तथा सम्बन्धित recruitment rules मा निर्भर हुनेछ।

तर यसले यस्तो policy debate सुरु गर्ने पर्याप्त आधार भने दिएको छ—

यदि Overseer को आफ्नै professional license हुन्छ भने, Overseer-level vacancy को eligibility पनि स्पष्ट हुनुपर्छ कि पर्दैन?

११. Proposed Recruitment Clause

भविष्यमा पद र लाइसेन्सिङ व्यवस्था स्पष्ट गर्दा निम्न प्रकारको clause विचार गर्न सकिन्छ:

Sample Clause

“यस पदका लागि सम्बन्धित विषयमा मान्यता प्राप्त ३ वर्षे Diploma/प्रविणता प्रमाणपत्र तह वा सम्बन्धित कानूनले तोकेको समकक्ष योग्यता तथा प्रचलित कानूनबमोजिम आवश्यक professional registration/license प्राप्त गरेको हुनुपर्नेछ।”

“तोकिएको qualification भन्दा माथिल्लो academic qualification भएको मात्र आधारमा निर्धारित occupational qualification को स्वतः equivalence मानिने छैन, जबसम्म सम्बन्धित कानून, सेवा नियम वा equivalence framework ले त्यस्तो व्यवस्था गरेको हुँदैन।”

१२. Existing Overseer का लागि Transitional Provision पनि आवश्यक

नयाँ licensing system लागू गर्दा आजसम्म सम्बन्धित पदमा काम गरिरहेका अनुभवी जनशक्तिलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन।

त्यसैले transitional या grandfathering provision को आवश्यकता हुन सक्छ।

“लाइसेन्स व्यवस्था लागू हुनुअघि सम्बन्धित पदमा नियुक्त भई निरन्तर रूपमा प्राविधिक सेवा गरिरहेका व्यक्तिलाई निश्चित अवधिभित्र competency assessment अथवा transitional registration मार्फत professional register मा समावेश गर्न सकिनेछ।”

१३. Career Growth को ढोका बन्द गर्नु हुँदैन

Overseer पदलाई Diploma-level professionals का लागि स्पष्ट professional role बनाउनुको अर्थ Diploma holder जीवनभर Overseer नै रहनुपर्छ भन्ने होइन।

SEE → Diploma → Licensed Overseer → Experience → Bachelor → Engineer → Higher Professional Responsibility

एउटा Diploma holder ले थप अध्ययन, experience र आवश्यक professional requirements पूरा गरेर आफ्नो career माथि लैजान सक्नुपर्छ।

१४. Engineer र Overseer बीचको बहसलाई “को ठूलो?” नबनाऔँ

यो बहसलाई Engineer vs Overseer बनाउनु सबैभन्दा ठूलो गल्ती हुन सक्छ।

Construction एउटा team-based profession हो।

Engineer — engineering judgement र technical responsibility
Overseer — site supervision र field-level technical coordination
Technician — practical technical support
Skilled Workforce — actual construction workmanship

यी सबैको भूमिका फरक भए पनि अन्तिम उद्देश्य एउटै हो— safe, quality and durable construction.

१५. Nurse र Doctor को उदाहरण

Healthcare sector मा Doctor र Nurse दुवै अत्यन्त महत्वपूर्ण professionals हुन्।

तर उनीहरूको education, training, scope of practice र professional responsibility फरक हुन्छ।

Doctor ले Nurse को भूमिका “सानो” भनेर हेर्न मिल्दैन। Nurse ले पनि आफ्नो qualification र scope भन्दा बाहिरको professional responsibility लिन मिल्दैन।

Role अलग हुनु भनेको सम्मानमा फरक हुनु होइन।

Engineering profession मा पनि यही principle लागू हुन सक्छ।

१६. अब प्रश्न “कुन डिग्री ठूलो?” होइन

Professional regulation को चरणमा पुगेपछि अब हामीले नयाँ प्रश्न सोध्नुपर्छ।

कुन कामका लागि कुन competency?

कुन जिम्मेवारीका लागि कुन license?

कुन पदका लागि कुन qualification?

कुन काममा कसको professional liability?

कुन तहबाट अर्को तहमा जाने career pathway के?

निष्कर्ष: अब बहस गर्ने समय हो

ओभरसियरलाई लाइसेन्स दिने प्रस्ताव केवल अर्को एउटा license थप्ने विषय होइन।

यो नेपालमा engineering तथा construction profession को structure कस्तो बनाउने भन्ने ठूलो प्रश्नसँग जोडिएको विषय हो।

यदि Diploma-level engineering professionals का लागि छुट्टै professional council, registration र licensing framework स्थापित हुन्छ भने त्यससँगै qualification, designation, scope of practice, recruitment eligibility र career progression पनि स्पष्ट हुनुपर्छ।

मेरो विचारमा ओभरसियरको पेशालाई लाइसेन्स दिनु engineering profession लाई थप व्यवस्थित बनाउने दिशामा महत्वपूर्ण कदम हुन सक्छ।

तर लाइसेन्स मात्र पर्याप्त छैन।

अब पदअनुसार qualification, responsibility र professional boundary पनि स्पष्ट गर्ने समय आएको छ।

“माथिल्लो डिग्री हुनु सम्मानको कुरा हो, तर हरेक पदका लागि automatic eligibility हुनु आवश्यक छैन।”

र त्यति नै महत्वपूर्ण अर्को कुरा—

“Overseer हुनु Engineer बन्न नसकेको अवस्था होइन। Engineer हुनु Overseer को भूमिका अनावश्यक भएको अवस्था पनि होइन।”

सबैको आफ्नै competency छ। सबैको आफ्नै responsibility छ। सबैको आफ्नै professional value छ।

RIGHT QUALIFICATION
RIGHT LICENSE
RIGHT ROLE
RIGHT RESPONSIBILITY

त्यसैले अबको बहस “को ठूलो?” भन्ने होइन। “कसको भूमिका के?” भन्ने हुनुपर्छ।

अहिलेको Diploma Engineering Council सम्बन्धी प्रस्तावलाई यही दृष्टिकोणबाट गम्भीर रूपमा छलफल गरौँ।

व्यक्ति होइन, पेशागत प्रणालीलाई केन्द्रमा राखेर बहस गरौँ।

तपाईंको विचार के छ?

के Diploma-level Overseer पदलाई सम्बन्धित Diploma qualification र professional license भएकाहरूका लागि स्पष्ट रूपमा छुट्याउनुपर्छ?

वा Higher qualification भएका Engineer लाई पनि त्यस्ता पदमा आवेदन दिने बाटो खुला राख्नुपर्छ?

तपाईंको विचार Comment मा लेख्नुहोस्।

Recent Publications & Research Notes • #gauravn

ओभरसियरलाई लाइसेन्स: अब पद, योग्यता र पेशागत सीमाबारे बहस गर्ने समय