“भवन माथिबाट देखिन्छ, तर त्यसको वास्तविक कथा जमिनमुनिबाट सुरु हुन्छ।”
आज बिहान साइटमा पुग्दा घाम खासै चर्किएको थिएन। तर फाउन्डेसनको खाडलभित्र भने गर्मी अर्कै थियो। माटोको गन्ध, सिमेन्टको धुलो, फलाम ठोक्किएको आवाज र मिक्स्चर मेसिनको लगातार घर्घराहटले पूरा साइट भरिएको थियो।
म ड्रइङ हेर्दै फाउन्डेसनतिर झरेँ।
मेरो अगाडि एक जना कामदार रड बाँधिरहेका थिए। उमेरले करिब चालीस काटिसकेका जस्ता देखिन्थे। पुरानो सर्ट पसिनाले शरीरमा टाँसिएको थियो। हातमा तार बाँध्ने सानो औजार थियो। हातका छालामा वर्षौँको मेहनतले बनाएका चिरा थिए।
मैले केही बेर उनलाई हेरिरहेँ।
उनका लागि त्यो रड केवल फलाम थिएन। त्यो उनको दैनिक कमाइ थियो। उनको घरको चुलो थियो। छोराछोरीको स्कुल फी थियो। गाउँमा रहेका बुबाआमाको औषधि थियो।
तर काम गर्ने तरिका हेर्दा लाग्थ्यो—उनी आफ्नो घरको जग हालिरहेका छन्।
एउटा सानो प्रश्न
म नजिक गएर सोधेँ,
“दाइ, धेरै गाह्रो भइरहेको होला है?”
उनले काम रोक्दै मलाई हेरे। हल्का मुस्कुराए।
“गाह्रो त हुन्छ बाबु। तर काम नगरी घर कसरी चल्छ?”
त्यो जवाफ सामान्य थियो।
तर मलाई असामान्य रूपमा छोयो।
हामी इन्जिनियरहरू साइटमा आउँछौँ। ड्रइङ हेर्छौँ। डाइमेन्सन जाँच्छौँ। कभर हेर्छौँ। रिबारको स्पेसिङ मिलेको छ कि छैन हेर्छौँ। कङ्क्रिटको ग्रेड, लेभल र लाइन जाँच्छौँ।
हाम्रो जिम्मेवारी प्राविधिक हुन्छ।
तर ती सबै कामलाई वास्तविक रूप दिने हातहरू यी नै हुन्।
ड्रइङमा एउटा लाइन, साइटमा एउटा जीवन
मेरो हातमा स्ट्रक्चरल ड्रइङ थियो।
त्यसमा लेखिएका थिए—रिबारको साइज, स्पेसिङ, कभर, लेभल र अन्य थुप्रै विवरण।
कागजमा हेर्दा ती केवल संख्या हुन्।
तर साइटमा ती संख्याहरूलाई वास्तविक बनाउने काम कसैले आफ्नो हातले गरिरहेको हुन्छ।
एउटा रड सही ठाउँमा राख्न उसले झुक्नुपर्छ।
एउटा तार कस्न उसले औँलामा दबाब सहनुपर्छ।
घण्टौँ उभिएर काम गर्दा उसको ढाड दुख्छ।
धुलोले आँखा पोल्छ।
घामले शरीर जलाउँछ।
तर भोलिपल्ट ऊ फेरि त्यही ठाउँमा आइपुग्छ।
किन?
किनकि उसको लागि यो केवल “साइटको काम” होइन।
यो उसको परिवारको भविष्यसँग जोडिएको काम हो।
हामीले बनाउने भवनमा उनीहरू कहाँ हुन्छन्?
सायद केही वर्षपछि यही ठाउँमा एउटा ठूलो भवन उभिनेछ।
मानिसहरू त्यसको फोटो खिच्नेछन्।
कोही त्यसको डिजाइनको प्रशंसा गर्नेछन्।
कोही त्यहाँ कार्यालय खोल्नेछन्।
कोही पसल चलाउनेछन्।
कोही त्यस भवनभित्र बसेर करोडौँको कारोबार गर्नेछन्।
तर एउटा कुरा सायद कसैले सम्झने छैन—
यो भवनको पहिलो कथा ती मानिसहरूले लेखेका थिए, जो यसको उद्घाटनको दिन सायद त्यहाँ हुने पनि छैनन्।
जसले जग खने।
जसले रड बोके।
जसले कङ्क्रिट खन्याए।
जसले रातिसम्म ढलानमा काम गरे।
उनीहरूको नाम भवनको बोर्डमा नहुन सक्छ।
तर भवनको हरेक तल्लामा उनीहरूको पसिना मिसिएको हुन्छ।
इन्जिनियरिङले मलाई सिकाएको अर्को पाठ
त्यो दिन मैले फेरि एउटा कुरा महसुस गरेँ।
इन्जिनियरिङ केवल ड्रइङ, डिजाइन र क्याल्कुलेसन होइन।
इन्जिनियरिङ भनेको मानिसको जीवनलाई सुरक्षित बनाउने जिम्मेवारी पनि हो।
हामीले गलत स्पेसिङलाई “सानो गल्ती” भनेर छोड्न मिल्दैन।
कमजोर कङ्क्रिटलाई “चल्छ” भनेर स्वीकार्न मिल्दैन।
कभर कम भयो भनेर आँखा चिम्लन मिल्दैन।
किनकि हामीले जाँचिरहेको प्रत्येक रडको पछाडि भोलि कसैको जीवन हुन्छ।
त्यसैले साइटमा गुणस्तर भनेको केवल कामको रिपोर्टमा लेखिने शब्द होइन।
गुणस्तर भनेको कसैको जीवनप्रतिको हाम्रो इमानदारी हो।
साँझ पर्दा
साँझतिर काम सकिँदै थियो।
कामदारहरूले आफ्ना औजारहरू मिलाउँदै थिए। कोही हात धुँदै थिए। कोही थाकेको शरीर लिएर चिया खोज्दै थिए।
त्यही कामदार पनि आफ्नो औजार बोकेर माथि आए।
उनको अनुहार थाकेको थियो।
तर आँखामा एउटा सन्तुष्टि थियो।
मैले फेरि फाउन्डेसनतिर हेरेँ।
दिनभर हामीले त्यहाँ कङ्क्रिट, स्टिल र माटो मात्र देख्यौँ।
तर त्यो साँझ मलाई त्यहाँ अर्को कुरा पनि देखियो—
मानिसको मेहनत।
अन्तिम कुरा
भवनको उचाइ देखेर हामी प्रायः त्यसलाई ठूलो मान्छौँ।
तर कुनै पनि भवनको वास्तविक शक्ति उसको उचाइमा होइन, उसको जगमा हुन्छ।
र जग केवल कङ्क्रिट र स्टिलले बन्दैन।
त्यसमा इन्जिनियरको ज्ञान हुन्छ।
प्राविधिकको अनुभव हुन्छ।
कामदारको पसिना हुन्छ।
र सबैभन्दा महत्वपूर्ण—सबैको इमानदारी हुन्छ।
त्यसैले अर्को पटक कुनै ठूलो भवन देख्दा केवल त्यसको सुन्दरता नहेर्नुहोस्।
एकपटक जमिनमुनि लुकेको त्यो कथा पनि सम्झनुहोस्।
सायद त्यहाँ कुनै कामदारको पसिना अझै सुकिसकेको छैन।
हामी इन्जिनियरहरू नक्सा बनाउँछौँ।
तर ती नक्सालाई जमिनमा जीवन दिने हातहरू कामदारका हुन्।
र अन्ततः—
देश पनि यस्तै बन्छ।
कसैको योजनाले बाटो देखाउँछ,
कसैको ज्ञानले दिशा दिन्छ,
तर हजारौँ मेहनती हातहरूले मात्र त्यसलाई वास्तविक बनाउँछन्।